Arteriële hypertensie (hypertensie)

Arteriële hypertensie (hypertensie) is de meest voorkomende ziekte van het cardiovasculaire systeem. Hypertensie betekent een aanhoudend verhoogde bloeddruk. Een stijging van de bloeddruk treedt op als er sprake is van een vernauwing van de slagaders en/of hun kleinere vertakkingen, de arteriolen. Bij sommige mensen zijn de arteriolen vaak nauw, eerst als gevolg van spasmen, en later blijft hun lumen voortdurend vernauwd als gevolg van de verdikking van de wand, en om vervolgens de bloedstroom deze vernauwingen te laten overwinnen, neemt de taak van het hart toe en wordt er meer bloed in het vaatbed geworpen. Dergelijke mensen ontwikkelen in de regel hypertensie.

In ons land heeft ongeveer 40% van de volwassen bevolking een hoge bloeddruk. Tegelijkertijd is ongeveer 37% van de mannen en 58% van de vrouwen op de hoogte van de aanwezigheid van de ziekte, maar slechts 22 en 46% van hen worden behandeld. Slechts 5,7% van de mannen en 17,5% van de vrouwen houdt hun bloeddruk goed onder controle.

Arteriële hypertensie is een chronische ziekte die gepaard gaat met een aanhoudende stijging van de bloeddruk boven aanvaardbare grenzen (systolische druk boven 139 mm Hg en/of diastolische druk boven 89 mm Hg).

Bij ongeveer één op de tien hypertensiepatiënten wordt hoge bloeddruk veroorzaakt door schade aan een orgaan. In deze gevallen spreken we van secundaire of symptomatische hypertensie. Ongeveer 90% van de patiënten lijdt aan primaire of essentiële hypertensie. Het uitgangspunt voor hoge bloeddruk is minimaal een niveau van 139/89 mmHg, driemaal geregistreerd door een arts. Kunst. en meer bij mensen die geen medicijnen gebruiken om de bloeddruk te verlagen.

Bloeddruk

Er zijn twee indicatoren voor de bloeddruk:

• systolische bloeddruk (SBP) - weerspiegelt de druk in de slagaders die ontstaat wanneer het hart samentrekt en bloed vrijgeeft in het arteriële deel van het vasculaire systeem;
• Diastolische bloeddruk (DBP) - weerspiegelt de druk in de slagaders op het moment dat het hart ontspant, waarbij het zich vult vóór de volgende samentrekking. 

Symptomen van arteriële hypertensie

Kliniek, d.w.z. manifestaties van hypertensie hebben geen specifieke symptomen. Het kan zijn dat patiënten jarenlang niets van hun ziekte afweten, geen klachten hebben en een hoge vitale activiteit hebben, hoewel ze soms aanvallen van ‘licht gevoel in het hoofd’, ernstige zwakte en duizeligheid kunnen ervaren. Maar zelfs dan gelooft iedereen dat het te wijten is aan overwerk. Hoewel het op dit moment is dat je aan de bloeddruk moet denken en deze moet meten.         

Klachten over hoge bloeddruk ontstaan wanneer de zogenaamde doelorganen worden aangetast; dit zijn de organen die het meest gevoelig zijn voor stijgingen van de bloeddruk. De patiënt ervaart duizeligheid, hoofdpijn, lawaai in het hoofd, verminderd geheugen en prestatie duiden op initiële veranderingen in de hersencirculatie. Dit wordt dan gevolgd door dubbelzien, flitsende vlekken, zwakte, gevoelloosheid van de ledematen, moeite met spreken, maar in het beginstadium zijn de veranderingen in de bloedcirculatie met tussenpozen. Een vergevorderd stadium van arteriële hypertensie kan gecompliceerd worden door een herseninfarct of hersenbloeding. Het vroegste en meest permanente teken van een aanhoudend verhoogde bloeddruk is een toename of hypertrofie van de linker hartkamer, met een toename van de massa als gevolg van de verdikking van hartcellen, hartspiercellen.

Eerst neemt de dikte van de wand van de linker hartkamer toe, en vervolgens vindt de uitzetting van deze kamer van het hart plaats. Er moet goed op worden gelet dat linkerventrikelhypertrofie een ongunstig prognostisch teken is. Een aantal epidemiologische onderzoeken hebben aangetoond dat het optreden van linkerventrikelhypertrofie het risico op een plotselinge dood, coronaire hartziekte, hartfalen en ventriculaire aritmieën aanzienlijk verhoogt. Progressieve disfunctie van de linker hartkamer leidt tot het optreden van symptomen zoals: kortademigheid bij inspanning, paroxysmale nachtelijke kortademigheid (hartastma), longoedeem (vaak tijdens crises), chronisch (congestief) hartfalen. Tegen deze achtergrond ontwikkelen zich vaker een hartinfarct en ventriculaire fibrillatie.
Bij grote morfologische veranderingen in de aorta (atherosclerose) breidt deze zich uit en kan dissectie en breuk optreden. Nierschade komt tot uiting in de aanwezigheid van eiwitten in de urine, microhematurie en cylindririe. Nierfalen bij hypertensie ontwikkelt zich echter zelden als er geen kwaadaardig beloop is. Oogbeschadiging kan zich manifesteren als wazig zien, verminderde lichtgevoeligheid en de ontwikkeling van blindheid. Het is dus duidelijk dat hypertensie zorgvuldiger moet worden behandeld.

Risicofactoren voor arteriële hypertensie

Onveranderlijke risicofactoren zijn onder meer:

• Erfelijkheid - mensen met familieleden met hypertensie zijn het meest vatbaar voor het ontwikkelen van deze pathologie.
• Mannelijk geslacht – Er is vastgesteld dat de incidentie van arteriële hypertensie bij mannen aanzienlijk hoger is dan de incidentie bij vrouwen. Maar het feit is dat vrouwelijke geslachtshormonen, oestrogenen, de ontwikkeling van hypertensie voorkomen. Maar deze bescherming is helaas van korte duur. De climacterische periode begint, het reddende effect van oestrogenen eindigt en vrouwen worden qua morbiditeit gelijk aan mannen en halen hen vaak in.

Aanpasbare risicofactoren zijn onder meer:

• Verhoogd lichaamsgewicht – mensen met overgewicht hebben een hoger risico op het ontwikkelen van arteriële hypertensie;
• Een zittende levensstijl – anders leiden lichamelijke inactiviteit, een zittende levensstijl en een lage fysieke activiteit tot zwaarlijvigheid, wat op zijn beurt bijdraagt aan de ontwikkeling van hypertensie;
• Alcoholgebruik – Overmatig alcoholgebruik draagt bij aan arteriële hypertensie. 
• Het eten van grote hoeveelheden zout in voedsel – een zoutrijk dieet draagt bij aan een verhoogde bloeddruk. Hier rijst de vraag: hoeveel zout kun je per dag consumeren? Het antwoord is kort: 4,5 gram of een afgestreken theelepel.
• Een onevenwichtig dieet met een teveel aan atherogene lipiden en overtollige calorieën, wat leidt tot zwaarlijvigheid en bijdraagt aan de progressie van diabetes type II. Atherogene, dat wil zeggen letterlijk ‘atherosclerose veroorzakende’ lipiden worden in grote hoeveelheden aangetroffen in alle dierlijke vetten, vlees, vooral varkensvlees en lamsvlees;
• Roken is een andere variabele en gevaarlijke factor bij de ontwikkeling van arteriële hypertensie en de complicaties ervan. Feit is dat tabakssubstanties, waaronder nicotine, een constante spasme van de slagaders veroorzaken, wat, wanneer geconsolideerd, leidt tot stijfheid van de slagaders, wat een toename van de druk in de bloedvaten met zich meebrengt;
• Stress leidt tot activering van het sympathische zenuwstelsel, dat fungeert als een onmiddellijke activator van alle lichaamssystemen, inclusief het cardiovasculaire systeem. Bovendien komen er pressorhormonen vrij in het bloed, d.w.z. de hormonen die spasmen van de slagaders veroorzaken. Dit alles leidt, net als bij roken, tot stijfheid van de slagaders en er ontstaat arteriële hypertensie;
• Ernstige slaapstoornissen zoals slaapapneusyndroom of snurken. Snurken is werkelijk de plaag van bijna alle mannen en veel vrouwen. Waarom is snurken gevaarlijk? Feit is dat het een toename van de druk in de borst- en buikholte veroorzaakt. Dit alles wordt weerspiegeld in de bloedvaten, wat leidt tot hun spasmen. Er ontstaat arteriële hypertensie.

Oorzaken van arteriële hypertensie

De oorzaak van de ziekte blijft bij 90-95% van de patiënten onbekend - het is een essentiële (dat wil zeggen primaire) arteriële hypertensie. In 5-10% van de gevallen heeft een verhoogde bloeddruk een vastgestelde oorzaak: het is symptomatische (of secundaire) hypertensie.

Oorzaken van symptomatische (secundaire) arteriële hypertensie:

• primaire nierschade (glomerulonefritis) is de meest voorkomende oorzaak van secundaire arteriële hypertensie;
• eenzijdige of bilaterale vernauwing (stenose) van de nierslagaders;
• coarctatie (aangeboren vernauwing) van de aorta;
• feochromocytoom (tumor van de bijnieren die adrenaline en noradrenaline produceert);
• hyperaldosteronisme (tumor van de bijnier die aldosteron produceert);
• thyrotoxicose (verhoogde schildklierfunctie);
• consumptie van ethanol (wijnalcohol) meer dan 60 ml per dag;
• medicijnen: hormonale medicijnen (inclusief orale anticonceptiva), antidepressiva en andere;

Risicofactoren voor cardiovasculaire complicaties bij arteriële hypertensie

Basis:

• mannen ouder dan 55 jaar;
• vrouwen ouder dan 65 jaar;
• totaal cholesterolgehalte in het bloed > 6,5 mmol/l, verhoogd gehalte aan lipoproteïne-cholesterol met lage dichtheid (> 4,0 mmol/l) en laag gehalte aan lipoproteïne-cholesterol met hoge dichtheid;
• familiegeschiedenis van vroege hart- en vaatziekten (vrouwen <65 jaar, mannen <55 jaar);
• abdominale obesitas (tailleomtrek ≥102 cm voor mannen of ≥88 cm voor vrouwen);
• niveau van C-reactief proteïne in het bloed ≥1 mg/dl;
• diabetes mellitus (nuchtere bloedglucose > 7 mmol/l).

Extra:

• verminderde glucosetolerantie;
• lage fysieke activiteit;
• verhoogde fibrinogeenspiegels.

Opmerking. De nauwkeurigheid van het bepalen van het totale cardiovasculaire risico hangt rechtstreeks af van hoe volledig het klinische en instrumentele onderzoek van de patiënt was.

Complicaties van arteriële hypertensie

De belangrijkste complicaties van arteriële hypertensie zijn onder meer:

• hypertensieve crises;
• cerebrovasculaire accidenten (hemorragische of ischemische beroertes);
• hartinfarct;
• nefrosclerose (voornamelijk verschrompelde nier);
• hartfalen;
• het ontleden van een aorta-aneurysma.

Onderzoek naar arteriële hypertensie

De volgende onderzoeken moeten worden uitgevoerd bij alle patiënten met arteriële hypertensie:

• algemene bloed- en urineanalyse;
• creatininegehalte in het bloed (om nierschade uit te sluiten);
• kaliumspiegel in het bloed als u geen diuretica gebruikt (een scherpe daling van de kaliumspiegel is verdacht voor de aanwezigheid van een bijniertumor of nierarteriestenose);
• elektrocardiogram (tekenen van linkerventrikelhypertrofie - bewijs van een langdurig beloop van arteriële hypertensie);
• bepaling van de bloedsuikerspiegel (vasten);
• serumgehalte van totaal cholesterol, lipoproteïne-cholesterol met hoge en lage dichtheid, triglyceriden, urinezuur;
• echocardiografie (bepaling van de mate van linkerventrikel-myocardiale hypertrofie en de toestand van hartcontractiliteit)
• fundusonderzoek.

Aanvullende aanbevolen onderzoeken:

• röntgenfoto van de borst;
• Echografie van de nieren en bijnieren;
• Echografie van de brachiocefale en nierslagaders;
• Serum C-reactief eiwit;
• urineanalyse op de aanwezigheid van bacteriën (bacteriurie), kwantitatieve beoordeling van eiwit in de urine (proteïnurie);
• bepaling van microalbumine in de urine (vereist bij diabetes mellitus).

Diepgaande studie:

• Beoordeling van de functionele toestand van de cerebrale bloedstroom, het myocardium, de nieren;
• Onderzoek naar bloedconcentraties van aldosteron, corticosteroïden, renineactiviteit; 
• bepaling van catecholamines en hun metabolieten in de dagelijkse urine; 
• abdominale aortografie; 
• computertomografie of magnetische resonantiebeeldvorming van de bijnieren en hersenen.

Behandeling van arteriële hypertensie 

Het belangrijkste doel van de behandeling van patiënten met arteriële hypertensie is het minimaliseren van het risico op het ontwikkelen van cardiovasculaire complicaties en de dood als gevolg daarvan. Dit wordt bereikt door langdurige, levenslange therapie gericht op:

• verlaging van de bloeddruk naar normale niveaus (onder 140/90 mm Hg). Wanneer arteriële hypertensie wordt gecombineerd met diabetes mellitus of nierschade, wordt aanbevolen de bloeddruk < 130/80 mmHg te verlagen. (maar niet lager dan 110/70 mm Hg);
• “bescherming” van doelorganen (hersenen, hart, nieren), waardoor verdere schade ervan wordt voorkomen;
• actieve invloed op ongunstige risicofactoren (obesitas, hyperlipidemie, stoornissen in het koolhydraatmetabolisme, overmatige zoutinname, lichamelijke inactiviteit) die bijdragen aan de progressie van arteriële hypertensie en de ontwikkeling van de complicaties ervan.

Niet-medicamenteuze behandeling van arteriële hypertensie

• stoppen met roken;
• normalisatie van het lichaamsgewicht (body mass index < 25 kg/m2);
• het verminderen van de consumptie van alcoholische dranken <30 g alcohol per dag bij mannen en 20 g/dag bij vrouwen;
• toenemende fysieke activiteit - regelmatige fysieke activiteit gedurende 30-40 minuten. minimaal 4 keer per week;
• het verminderen van de keukenzoutconsumptie tot 5 g/dag;
• het veranderen van het dieet met een toename van de consumptie van plantaardig voedsel, een afname van de consumptie van plantaardige vetten, een toename van het dieet van kalium, calcium in groenten, fruit, granen en magnesium in zuivelproducten.

Basisprincipes van medicamenteuze therapie voor arteriële hypertensie:

Medicamenteuze behandeling moet beginnen met minimale doses van welke klasse antihypertensiva dan ook (rekening houdend met relevante contra-indicaties), waarbij de dosis geleidelijk moet worden verhoogd totdat een goed therapeutisch effect is bereikt.

De medicijnkeuze moet gerechtvaardigd zijn; het antihypertensivum moet gedurende de dag een stabiel effect hebben en door de patiënt goed worden verdragen.
Het is het meest aan te raden om langwerkende medicijnen te gebruiken om met een enkele dosis een 24-uurseffect te bereiken. Het gebruik van dergelijke medicijnen zorgt voor een milder hypotensief effect met een intensievere bescherming van de doelorganen.

Als monotherapie (therapie met één medicijn) niet effectief is, is het raadzaam optimale combinaties van medicijnen te gebruiken om een maximaal hypotensief effect en minimale bijwerkingen te bereiken.

Er moeten langdurige (bijna levenslange) medicijnen worden ingenomen om een optimaal bloeddrukniveau te behouden en complicaties van arteriële hypertensie te voorkomen.

Selectie van noodzakelijke medicijnen:

Momenteel worden zeven klassen geneesmiddelen aanbevolen voor de behandeling van arteriële hypertensie:

• diuretica;
• b-blokkers;
• calciumantagonisten;
• angiotensine-converterende enzymremmers;
• angiotensinereceptorblokkers;
• imidazolinereceptoragonisten
• a-blokkers.

Indicaties voor ziekenhuisopname Patiënten met arteriële hypertensie zijn:

• Onzekerheid over de diagnose en de behoefte aan speciale, vaak invasieve onderzoeksmethoden om de vorm van arteriële hypertensie op te helderen;
• Moeilijkheden bij het selecteren van medicamenteuze therapie - frequente hypertensieve crises, refractaire arteriële hypertensie.

Indicaties voor spoedopname in het ziekenhuis:

• Hypertensieve crisis die niet stopt in de preklinische fase;
• Hypertensieve crisis met ernstige manifestaties van hypertensieve encefalopathie (misselijkheid, braken, verwarring);
• Complicaties van hypertensie die intensieve zorg en voortdurend medisch toezicht vereisen: hersenberoerte, subarachnoïdale bloeding, acute visuele beperking, longoedeem, enz.